17. De betekenis van kerst in Bethlehem

Hoe zonnig en warm het overdag ook is – de afgelopen weken kon het niemand ontgaan dat kerst naderde. Voor de Palestijnse christenen is het kerstfeest enorm belangrijk. In de eerste plaats omdat hun eigen Bethlehem de plaats is waar het allemaal begon. Maar daarnaast is het ook een moment waarop ze zich kunnen onderscheiden van hun landgenoten. Tenslotte moeten ook de toeristen behaagd worden. Dat gebeurt met man en macht.

Arabische kerstmannen en Midden-Oosterse kerstmuziek

In dit islamitische land – officieel valt de Westoever onder het gezag van de Palestijnse Autoriteit, dus zij behoort niet tot de staat Israël – leverde dat wonderlijke taferelen op. Wanneer ik over de heuvels van Bethlehem naar Jeruzalem fietste, bezweet door de combinatie van een felle zon en lange broek, werd ik aan alle kanten door Arabische kerstmannen belaagd. Vrolijk rinkelend met hun bellen kwamen ze op me af  om me een snoepje te geven. In steenkolen-Engels wensten ze me een ‘merry christmas’ – waarna ze met Arabische nieuwsgierigheid tóch nog even wilden weten waar ik vandaan kwam.

Verder telde ik minstens vier reusachtige, opgeblazen kerstmannenpoppen langs de weg. De laatste dagen kwam daar ook kerstmuziek bij. Dit besloeg een breed spectrum. Meestal hoorde ik traditionele kerstliederen, maar werden ze in het Arabisch gezongen en was er een exotische Arabische beat aan toegevoegd; zo klonk het toch heel anders dan ik gewend was. Ingetogen liederen werden getransformeerd tot opzwepende dansmuziek.

Bij een enkele middenstander hoorde ik al van verre gospelachtige kerstliederen in het Engels met een stevig evangelische tekst. Maar ook bij deze winkels trof ik knipperende figuren van rendieren, kerstcadeautjes en zelfs een sliert lichtjes met ‘Happy birthday’ voor de kerstman. Het was dus een bonte verzameling kerstimpressies die er in Bethlehem te zien was.

Kerstavond

De weken voor kerst was het steeds het mooiste weer van de wereld, met een stralende zon en temperaturen tot rond de twintig graden. Dat is niet bevorderlijk voor een kerstgevoel. Maar begin deze week werd het ineens guur en koud. Dat was ergens wel plezierig. Nu kon ik thuis tenminste weer eens de verwarming aan doen en daar met een flinke beker thee bij wegkruipen.

Door een venijnige kou en een keiharde wind begaven we ons ’s avonds naar de Geboortekerk in Bethlehem. De legende wil dat Jezus op die plek ter wereld is gekomen. Eeuwen later is er op die plaats ter nagedachtenis een kerk gebouwd. Die is diverse malen afgebroken en weer opgebouwd. Tot op de dag van vandaag trekt de Geboortekerk jaarlijks minstens een miljoen bezoekers. Met name op kerstavond is het er een drukte van belang. Het ene na het andere christelijke genootschap houdt er een viering.

Samen met Janneke ging ik naar de Anglicaanse mis van Saint George, die ’s avonds om negen uur plaatsvond. Een militair cordon bewaakte de ingang van het plein. Pas na onze toegangsbewijzen getoond te hebben konden we naar binnen. Zodra we de toegangsdeur, die hooguit anderhalve meter hoog was, door waren, stonden we voor een nieuwe verrassing. Er was een heus mini-‘checkpoint’  ingericht waar alle bezoekers doorheen moesten. Dit was de eerste keer in mijn leven dat ik een door Palestijnen gerund checkpoint zag! Nadat we de metaaldetector gepasseerd waren en onze tassen geïnspecteerd waren, konden we onze weg vervolgen naar de kapel waar onze mis plaatsvond.

De mis bleek bijgewoond te worden door niemand minder dan president Mahmoud Abbas. Ik heb hem bij zijn vertrek nog de hand geschud! Verder was het een fijne viering. De voertaal was Palestijns en Engels; er waren de nodige toeristen, maar zeker ook Palestijnen aanwezig. Er werden veel Engelse kerstliederen gezongen. En toen ik me te ziek voelde om er nog plezier aan te beleven, heb ik me in een naburige oosters-orthodoxe kapel aan de stilte gelaafd. Met een tevreden gemoed wandelden Janneke en ik ’s avonds laat weer terug naar Beit Sahour.

Palestijnse christenen over Bethlehem

Inmiddels heb ik een aantal Palestijnse christenen geïnterviewd over hun leven op de Westoever. Dat leidde tot interessante inzichten. Wat ik bij iedereen merk is dat ze zich er zeer van bewust zijn dat de eerste christenen uit hun regio komen. Daar zijn ze echt trots op.

“Momenteel: moeilijke situatie”

Veel christenen hebben het gevoel dat ze zich op het moment in een moeilijke situatie bevinden. Toen Arafat de touwtjes nog in handen had, was het leven relatief gemakkelijk. Iedereen vreesde Arafat; daardoor hadden groeperingen als Hamas maar weinig invloed. Bovendien was Arafat getrouwd met een christelijke vrouw. Daardoor was er bij de PLO ook ruimte voor christenen. Christenen zijn doorgaans beter opgeleid dan moslims. Zeker in de omgeving van Bethlehem waren er daardoor bijvoorbeeld in de ziekenhuizen veel christelijke chirurgen en dergelijke te vinden.

Na de dood van Arafat is dat veranderd. Hoewel er zeker moslims en christenen zijn die er prat op gaan dat ze in Bethlehem in vrede samenleven, hoor ik steeds vaker geluiden van christenen dat ze het moeilijk hebben op de Westoever. Er schijnt sprake te zijn van een vicieuze cirkel. In de ziekenhuizen worden langzaam maar zeker steeds meer christelijke medici vervangen door islamitische vakbroeders. Doordat de moslims ook in Bethlehem zo veel kinderen krijgen, worden de christenen tot een minderheid. Voor christelijke middenstanders wordt het steeds moeilijker om zich te bedruipen. Doordat veel christenen zich in Bethlehem niet meer prettig voelen vertrekken ze naar één van de twee christelijke dorpjes in de buurt van Bethlehem – of, wat velen doen: ze emigreren naar de Verenigde Staten, Duitsland of andere westerse landen.

“Jezus moet in Bethlehem christenen vinden!”

De laatste twintig jaar is het percentage christenen in Bethlehem gedaald van 75 naar 35 procent. Dat leidt onder sommige achterblijvers tot onrust. Maar het zit ook de emigranten zelf niet altijd lekker. Zo sprak ik een Palestijnse man, die na een verblijf van vijf jaar in de Verenigde Staten politiek asiel had gekregen, maar vorig jaar is teruggekeerd. Hij vertelde dat hij terug was gekomen om religieuze redenen. “De plek waar je geboren bent – die is heilig. Daar blijf je altijd mee verbonden,” begon hij. “Als Jezus dus terug zou komen op aarde, welke plaats zou hij dan uitkiezen? Bethlehem natuurlijk! Maar stel je voor dat Jezus, pas opgestaan, geen christenen zou vinden in Bethlehem!” Die gedachte kon hij niet verdragen. En hij ervoer dus een persoonlijke verantwoordelijkheid om de Messias te verwelkomen als het zover was.

“Palestijnen hoeders van het christendom”

Voor anderen woog de gedachte dat christenen bij Bethlehem horen zo zwaar, dat dat eveneens reden genoeg was om in Bethlehem te blijven. Zo sprak ik een goedopgeleide evangelisch-christelijke  man die van mening was dat de christenen hier het meest ‘oorspronkelijk’  waren. Daarom hadden ze een taak als hoeders van het christendom – en die mocht niet verwaarloosd worden. Opmerkelijk genoeg had deze man overigens geen goed woord voor over voor de echtgenote van Yasser Arafat: ze had nooit met een moslim mogen trouwen.

Dat de Palestijnse christenen zuinig hoorden zijn op hun historisch-religieuze erfgoed en daarom moesten blijven, was een gedachte die bij velen weerklank vond.

Ondanks alle schreeuwerige, commerciële kerstuitingen in Bethlehem nemen veel Palestijnse christenen hun levensovertuiging dus wel degelijk serieus.

Responses

  1. Hoi Sytske,

    Goed om je verhaal weer te kunnen lezen. Het blijft een bijzondere plek waar je nu bent. Zo te lezen heb je bovenstaand stuk geschreven voor afgelopen zaterdag. Ik ben enorm benieuwd hoe het met jou en natuurlijk de andere meiden gaat. Schrijf je snel weer??

    Lieve groeten Renate


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: